Lee Spitzer

Mijn eerste ervaring met antisemitisme had ik ergens tussen 1967 en 1969. Ik was ongeveer tien jaar oud. Ons gezin woonde in Farmingdale, een overwegend niet-Joodse buitenwijk van New York City.

Het was Chanoeka. De Chanoeka-menora stond in het raam aan de straatkant. Plotseling hoorde ik op de voordeur kloppen. Het was al pikdonker. Toen ik opendeed, zag ik een open melkpak. Het was zo opgehangen dat, wanneer iemand de deur zou openen, het met modder gevulde melkpak op diegene zou vallen. Gelukkig had ik het op tijd door maar ik was zo boos als een tienjarige maar kan zijn. Op de een of andere manier werden ons gezin beschouwd als anders, omdat we Joods waren en Chanoeka vierden in plaats van Kerstmis.

Zo'n vijftig jaar later, ik was inmiddels met pensioen, hoorde ik dat een aantal Joodse organisaties een mars tegen antisemitisme hadden georganiseerd door Lower Manhattan, over de Brooklyn Bridge naar de wijk Brooklyn. Ik voelde meteen dat God zei: "Je moet hieraan meedoen!" Dus reisde ik met de trein naar New York City en nam ik die zondagochtend deel aan de mars.

Hoe ziet het antisemitisme anno 2026 er uit?

De afgelopen weken zijn er een aantal rapporten verschenen over de stand van zaken rond het antisemitisme in Amerika, met verontrustende statistieken. 91% van de Amerikaanse Joden voelt zich minder veilig vanwege de gewelddadige aanvallen op Joden in ons land. 78% van de Joden voelt zich minder veilig vanwege 7 oktober 2023 en de gruwelijkheden van Hamas in het zuiden van Israël. De helft van de Joden heeft hun gedrag veranderd als gevolg van antisemitisme. En natuurlijk gebeurt hetzelfde in Europa en andere delen van de wereld.
Hoe ziet anno 2026 het antisemitisme er uit? Mijns inziens hebben we te maken met een mutatie van het antisemitismevirus dat zich overal ter wereld manifesteert, op drie manieren: politiek parallellisme, progressieve ideologieën en de herleefde vervangingstheologie.

Politiek parallellisme

Voor het eerst dat ik me kan herinneren, komen antisemitische aanvallen, wereldwijd, van extreemrechts, extreemlinks en zelfs vanuit het midden. Dit heeft geleid tot de normalisering en acceptatie van antisemitisme, vooral op het internet en de sociale media. Ik heb nog nooit eerder zoveel antisemitische uitingen en acties gezien. En het feit dat deze uit verschillende hoeken komen, heeft de Joodse wereld en haar instellingen verrast. Het is beangstigend dat nu zelfs mensen uit het midden nonchalant antisemitische uitspraken doen op het internet.

Progressieve ideologieën

Momenteel vindt er, meen ik, uitsluiting van Joden plaats in twee vormen: progressieve ideologieën en de vervangingstheologie.
Progressieve ideologieën benadrukken dat Joden niet langer onderdrukte slachtoffers zijn en daarom geen status hebben binnen de progressieve wereld. Daarom kunnen ze ook zonder gevolgen worden aangevallen, zoals in New York City, Europa en elders ter wereld.
Dit is de 'prijs van blank zijn', zoals Eric Goldstein het heeft uitgedrukt. Na de Sjoa zag de niet-Joodse wereld Joden in Amerika en Europa niet langer als slachtoffers. Ze waren grotendeels tot de middenklasse gaan behoren en waren nu blank. Ook Israëli's worden tegenwoordig vaak blanke Europeanen genoemd, waardoor ze niet als slachtoffers kunnen worden aangemerkt.

De mediaoorlog tegen Israël

Het feit dat Israël de mediaoorlog grotendeels heeft verloren, is iets dat ik al zo’n twintig jaar naar voren breng, sinds de intifada, toen ik in Israël was. Ik zag toen van nabij hoe Israël de mediaoorlog aan het verliezen was. Dat komt omdat de Israëlische leiders en ook de Joodse gemeenschap wereldwijd, niet hebben begrepen dat oorlog niet meer alleen met wapens wordt uitgevochten maar in het tijdperk van televisie en internet ook met video en foto’s.

Bedenk eens wat er tijdens de Vietnamoorlog gebeurde. Het Amerikaanse publiek trok zijn steun voor de oorlog in vanwege de foto’s en de journalistieke verslagen die terugkwamen. Voor het eerst konden we de oorlog in realtime zien, en het was gruwelijk. De beelden van doden en gewonden raakten mensen in hun menselijkheid en veranderden hun steun voor de oorlog. De tijd dat je een oorlog kon voeren zonder dat die onmiddellijk over de hele wereld werd uitgezonden, met welke agenda dan ook, is voorbij.

Israël heeft de mediaoorlog nooit weten te winnen en keer op keer blijkt hoe gemakkelijk het is om de sympathie van mensen te verliezen. Denk maar aan 7 oktober 2023. Voor het eerst sinds de jaren 1970 klonk er wereldwijd bezorgdheid over Israël, en binnen een paar maanden verloor Israël al die steun. En de Palestijnen wisten het om te buigen naar een situatie waarin zij de slachtoffers waren. De Goliath-agressor was Israël, die daardoor de internationale steun verloor.

De herschrijving van de Joodse geschiedenis

Daarnaast heb ik ook een vorm van historisch geheugenverlies en herschrijving van de geschiedenis in onze hedendaagse wereld waargenomen. We zien een veranderde perceptie van Israël en de Sjoa: Joden worden niet langer beschouwd als een inheems volk dat afkomstig is uit het land Israël. Feitelijk heeft het argument dat Joden duizenden jaren geleden in Israël leefden en daaruit werden verbannen, in veel kringen geen legitimiteit meer in gesprekken.
Joden worden eerder beschouwd als afkomstig uit het bevoorrechte blanke Westen. Hierdoor kunnen bepaalde ideologische kringen Israël beschouwen als een onwettige uitdrukking van het volksbestaan van het Joodse volk.

Misbruik van het woord genocide

Tegelijkertijd is het woord genocide gepolitiseerd en is het nazisme losgekoppeld van de vernietiging van de Joden. Recent verschenen verschillende artikelen die spreken over de genocide onder de nazi's zonder Joden te noemen in de lijst van slachtoffers. Het wordt steeds gebruikelijker om de slachtoffers van het nazisme te universaliseren.
Het begrip genocide wordt nu gebruikt tegen Joden en Israël om Israël in het defensief te drukken over wat er gebeurt in Gaza en zelfs in het hele Midden-Oosten. Als historicus maak ik mij zorgen over het politieke gebruik van het woord genocide. Het zou alleen gebruikt moeten worden voor situaties die volgens de criteria van de Verenigde Naties echt genocide zijn.

Bron: webinar Yachad BeYeshua februari 2026. Yachad BeYeshua

Dr. Lee Spitzer is lid van de theologische commissie van YbY, en universitair hoofddocent kerkgeschiedenis aan het Northern Seminary in Chicago.

Dit artikel is afkomstig uit het maandblad Hadderech van maart/april 2026.